National:
newsminute24/ upendar ✍🏽
ఒక దేశ ఆర్థిక ప్రగతికి మౌలిక సదుపాయాలు పునాదులుగా నిలుస్తాయి. రహదారులు, రైల్వేలు, విమానాశ్రయాలు, ఓడరేవులు, విద్యుత్‌ వ్యవస్థలు, డిజిటల్‌ కనెక్టివిటీ.. ఇవన్నీ విడివిడిగా కనిపించినా, దేశ అభివృద్ధి ప్రయాణంలో పరస్పరం అనుసంధానమై ఉంటాయి. ఒక ప్రాంతంలో రహదారుల అభివృద్ధి జరిగినా, సరుకు రవాణాకు తగిన రైల్వే సదుపాయాలు లేకపోతే ఆశించిన ప్రయోజనం లభించదు. పరిశ్రమలు ఏర్పాటైనా, వాటికి విద్యుత్‌, రవాణా, నీటి సదుపాయాలు సమర్థంగా అందుబాటులో లేకపోతే పెట్టుబడుల లక్ష్యం నెరవేరదు. అందుకే మౌలిక వసతుల అభివృద్ధిని విడివిడి ప్రాజెక్టుల సమాహారంగా కాకుండా.. సమగ్ర వ్యవస్థగా చూడాల్సిన అవసరం ఉంది.
ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ప్రజా జీవితంలో 25 ఏళ్ల ప్రస్థానంలో మౌలిక సదుపాయాల ప్రణాళిక, అమలులో చోటుచేసుకున్న మార్పులను నీతి ఆయోగ్‌ సభ్యుడు, మాజీ కేబినెట్‌ కార్యదర్శి రాజీవ్‌ గౌబా తన వ్యాసంలో విశ్లేషించారు. ప్రాజెక్టుల నిర్మాణానికి మాత్రమే పరిమితం కాకుండా, వాటిని ప్రజల అవసరాలు, ఆర్థిక కార్యకలాపాలు, రవాణా వ్యవస్థలతో అనుసంధానించే విధానం ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించారు. ఈ నేపథ్యంలో దేశ మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి తీరుతెన్నులు, వాటి ప్రభావం, భవిష్యత్తు అవసరాలను పరిశీలించడం సముచితం.
గతంలో వివిధ ప్రభుత్వ శాఖలు తమ పరిధిలోని ప్రాజెక్టులకే ప్రాధాన్యం ఇచ్చే విధానం అనేక సందర్భాల్లో సమన్వయ సమస్యలకు దారితీసేది. ఒక శాఖ రహదారి నిర్మిస్తే, మరో శాఖ విద్యుత్‌ లేదా నీటి పైపులైన్ల కోసం అదే రహదారిని తవ్వాల్సిన పరిస్థితులు ఎదురయ్యేవి. ఇలాంటి పరిణామాలు ప్రజాధనం వృథా కావడానికి, పనులు ఆలస్యమవడానికి, ప్రాజెక్టుల వ్యయం పెరగడానికి కారణమవుతాయి.
ఈ సమస్యలకు పరిష్కారంగా మౌలిక సదుపాయాల ప్రణాళికలో సమన్వయం కీలకమవుతోంది. రహదారులు, రైల్వేలు, ఓడరేవులు, విమానాశ్రయాలు, పారిశ్రామిక కారిడార్లు, విద్యుత్‌ వ్యవస్థలను ఒకే అభివృద్ధి దృక్పథంతో అనుసంధానిస్తే వనరుల వినియోగం మెరుగుపడుతుంది. ప్రాజెక్టుల మధ్య పరస్పర సంబంధాలను ముందుగానే గుర్తించడం ద్వారా అనవసర వ్యయాన్ని తగ్గించవచ్చు. నిర్మాణ పనుల్లో పునరావృతాన్ని నివారించవచ్చు.
ఈ ఆలోచనకు అనుగుణంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన పీఎం గతిశక్తి జాతీయ మాస్టర్‌ ప్లాన్‌ మౌలిక సదుపాయాల సమగ్ర ప్రణాళికకు ప్రాధాన్యం ఇస్తోంది. డిజిటల్‌ మ్యాపింగ్‌, భౌగోళిక సమాచార వ్యవస్థల సహాయంతో వివిధ రవాణా మార్గాలు, మౌలిక వసతుల మధ్య సమన్వయాన్ని పెంపొందించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం. అయితే ప్రణాళిక రూపొందించడం ఒక దశ మాత్రమే. క్షేత్రస్థాయిలో సమర్థంగా అమలు చేయడం, సంబంధిత శాఖల మధ్య నిరంతర సమన్వయం సాధించడం అంతకంటే ముఖ్యమైనవి.
రవాణా వ్యవస్థే ఆర్థిక వ్యవస్థకు చోదకశక్తి
వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల నుంచి పారిశ్రామిక వస్తువుల వరకు ప్రతి ఉత్పత్తి మార్కెట్‌కు చేరాలంటే సమర్థమైన రవాణా వ్యవస్థ అవసరం. రవాణా ఖర్చులు పెరిగితే ఉత్పత్తుల ధరలపై ప్రభావం పడుతుంది. సరుకు రవాణాలో ఆలస్యాలు ఏర్పడితే పరిశ్రమల ఉత్పాదకత తగ్గుతుంది. ఎగుమతుల పోటీతత్వంపైనా ప్రతికూల ప్రభావం పడుతుంది.
రహదారులు, రైల్వేలు, జలరవాణా, ఓడరేవులు పరస్పరం అనుసంధానమైతే సరుకులను తక్కువ సమయంలో, తక్కువ వ్యయంతో గమ్యస్థానాలకు చేర్చే అవకాశాలు పెరుగుతాయి. ముఖ్యంగా వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు, త్వరగా పాడయ్యే ఆహార పదార్థాలు, ఔషధాలు వంటి వాటి రవాణాలో సమర్థత పెరగడం రైతులకు, వ్యాపారులకు, వినియోగదారులకు ప్రయోజనకరంగా ఉంటుంది.
పారిశ్రామిక ప్రాంతాలను ప్రధాన రవాణా మార్గాలతో అనుసంధానించడం వల్ల పెట్టుబడులకు అనుకూల వాతావరణం ఏర్పడుతుంది. కొత్త పరిశ్రమల స్థాపనకు అవకాశాలు పెరిగి, ప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా ఉపాధి కల్పనకు దోహదపడవచ్చు. అయితే మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణంతోనే ఈ ప్రయోజనాలన్నీ ఆటోమేటిక్‌గా లభించవు. పరిశ్రమలకు అవసరమైన నైపుణ్యాలు, ఆర్థిక వనరులు, మార్కెట్‌ అవకాశాలు, స్థిరమైన విధానాలు కూడా సమాంతరంగా అభివృద్ధి చెందాలి.
డిజిటల్‌ సాంకేతికతతో మెరుగైన సమన్వయం
మౌలిక సదుపాయాల ప్రణాళికలో సాంకేతిక పరిజ్ఞానం పాత్ర పెరుగుతోంది. భౌగోళిక సమాచార వ్యవస్థల ద్వారా భూమి వినియోగం, రవాణా మార్గాలు, పారిశ్రామిక ప్రాంతాలు, ఇతర సదుపాయాలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని సమన్వయంతో పరిశీలించవచ్చు. దీనివల్ల ప్రాజెక్టుల రూపకల్పనలో మెరుగైన నిర్ణయాలు తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
వివిధ శాఖలు ఒకే సమాచార వేదికను వినియోగిస్తే ప్రాజెక్టుల పురోగతిని పర్యవేక్షించడం, సమస్యలను ముందుగానే గుర్తించడం సులభమవుతుంది. అనుమతుల ప్రక్రియలో జాప్యాన్ని తగ్గించడానికి, పనుల అమలును వేగవంతం చేయడానికి కూడా ఇది ఉపయోగపడుతుంది.
అయితే సాంకేతిక వేదికలు ఉన్నంత మాత్రాన పరిపాలనా సమస్యలు పూర్తిగా పరిష్కారమవుతాయని భావించలేం. శాఖల మధ్య సమాచార మార్పిడి, బాధ్యతల స్పష్టత, నిర్ణయాల అమలు, అధికారుల జవాబుదారీతనం సమర్థంగా ఉండాలి. సాంకేతికతకు పరిపాలనా సంస్కరణలు తోడైతేనే ఆశించిన ఫలితాలు సాధ్యమవుతాయి.
అభివృద్ధి అంటే నిర్మాణాలేనా
దేశంలో ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు, రైల్వే మార్గాలు, విమానాశ్రయాలు, మెట్రో రైలు వ్యవస్థలు అభివృద్ధి చెందడం ఆర్థిక కార్యకలాపాలకు ఉపయోగకరమే. కానీ మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిని నిర్మాణాల సంఖ్యతో మాత్రమే కొలవడం సరైంది కాదు. ఆ సదుపాయాలు ప్రజల జీవన ప్రమాణాలను ఎంతవరకు మెరుగుపరిచాయి? ప్రయాణ సమయం తగ్గిందా? సరుకు రవాణా ఖర్చులు తగ్గాయా? గ్రామీణ ప్రాంతాలకు మార్కెట్లు, విద్య, వైద్యం అందుబాటులోకి వచ్చాయా? స్థానిక యువతకు ఉపాధి అవకాశాలు పెరిగాయా? అనే ప్రశ్నలకు సమాధానాలు కూడా అవసరం.
అభివృద్ధి ఫలాలు పెద్ద నగరాలు, పారిశ్రామిక కేంద్రాలకే పరిమితం కాకుండా చిన్న పట్టణాలు, గ్రామీణ ప్రాంతాలకు చేరాలి. వెనుకబడిన ప్రాంతాలకు రవాణా సదుపాయాలు మెరుగుపడితే అక్కడి వ్యవసాయం, చిన్న పరిశ్రమలు, సేవారంగం అభివృద్ధి చెందే అవకాశం ఉంటుంది. ప్రజా రవాణా వ్యవస్థ బలోపేతం కావడం వల్ల సామాన్యులకు ప్రయాణ భారం తగ్గుతుంది.
అదే సమయంలో భూముల సేకరణ, పర్యావరణ పరిరక్షణ, స్థానిక ప్రజల జీవనోపాధిపై ప్రభావం వంటి అంశాలను విస్మరించకూడదు. అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులు దీర్ఘకాలిక ప్రయోజనాలను అందించాలంటే పర్యావరణ హితమైన రూపకల్పన, పారదర్శకమైన నిర్ణయాలు, ప్రభావిత ప్రజలతో సంప్రదింపులు అవసరం.
కేంద్రం–రాష్ట్రాల సమన్వయమే కీలకం
భారతదేశం వంటి విస్తారమైన దేశంలో మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధికి కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల సమన్వయం అత్యంత కీలకం. అనేక ప్రాజెక్టులకు భూసేకరణ, స్థానిక అనుమతులు, పర్యావరణ అనుమతులు, విద్యుత్‌, నీటి సరఫరా, అనుసంధాన రహదారులు వంటి అంశాలు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల పరిధిలోకి వస్తాయి. కేంద్రం ప్రణాళికలు రూపొందించినా, రాష్ట్రాల సహకారం లేకుండా వాటిని నిర్ణీత సమయంలో పూర్తి చేయడం కష్టమవుతుంది.
అందువల్ల అభివృద్ధి ప్రణాళికలను రాజకీయ భేదాలకు అతీతంగా ప్రజా ప్రయోజనాల కోణంలో పరిశీలించాలి. కేంద్రం, రాష్ట్రాలు పరస్పర సంప్రదింపులతో ప్రాధాన్యాలను నిర్ణయించాలి. నిధుల కేటాయింపు, ప్రాజెక్టుల ఎంపిక, అమలు పురోగతి వంటి అంశాల్లో పారదర్శకత ఉండాలి. ప్రజాధనంతో చేపట్టే ప్రతి ప్రాజెక్టుకు స్పష్టమైన లక్ష్యాలు, కాలపరిమితి, వ్యయ నియంత్రణ, పనితీరు అంచనా వ్యవస్థలు అవసరం.
నాణ్యత, నిర్వహణపై కూడా దృష్టి
మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణానికి భారీగా నిధులు కేటాయించడం ఎంత ముఖ్యమో, నిర్మించిన సదుపాయాలను దీర్ఘకాలం సమర్థంగా నిర్వహించడం కూడా అంతే ముఖ్యం. నాణ్యతలేని నిర్మాణాలు, సరైన నిర్వహణ లేకపోవడం, భద్రతా ప్రమాణాలను పాటించకపోవడం వల్ల ప్రజలకు ఇబ్బందులు ఎదురవుతాయి. కొత్త ప్రాజెక్టులకు ప్రాధాన్యం ఇస్తూనే ఇప్పటికే ఉన్న రహదారులు, వంతెనలు, రైల్వే వ్యవస్థలు, పట్టణ మౌలిక వసతుల నిర్వహణకు తగిన నిధులు కేటాయించాలి.
అలాగే ప్రాజెక్టుల వ్యయం, పూర్తి చేయాల్సిన గడువు, వాస్తవ పురోగతి, ప్రజలకు కలిగే ప్రయోజనాలపై క్రమం తప్పకుండా సమీక్ష జరగాలి. స్వతంత్ర మూల్యాంకనం, సామాజిక తనిఖీలు, ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండే సమాచారం జవాబుదారీతనాన్ని పెంచుతాయి.
మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను అనుసంధానించే, ఉపాధి అవకాశాలను పెంపొందించే, ప్రజల జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరిచే దీర్ఘకాలిక ప్రక్రియ. పీఎం గతిశక్తి వంటి సమగ్ర ప్రణాళికలు వివిధ శాఖల మధ్య సమన్వయాన్ని పెంచడానికి ఉపయోగపడవచ్చు. అయితే వాటి విజయాన్ని ప్రకటిత లక్ష్యాలతో కాకుండా, క్షేత్రస్థాయిలో సాధించిన ఫలితాలతో అంచనా వేయాలి. ప్రాజెక్టులు నిర్ణీత సమయంలో పూర్తవుతున్నాయా? ప్రజాధనం సమర్థంగా వినియోగమవుతోందా? రవాణా ఖర్చులు తగ్గుతున్నాయా? గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాల మధ్య అంతరాలు తగ్గుతున్నాయా? పర్యావరణ పరిరక్షణకు తగిన ప్రాధాన్యం లభిస్తోందా? అనే ప్రశ్నలకు సమాధానాలు కీలకం.
