National:

newsminute24/ pavan vootkur ✍🏽 

ప్రజాస్వామ్యానికి రాజ్యాంగ సంస్థలే వెన్నెముక. వాటి స్వతంత్రత, నిష్పాక్షికత, జవాబుదారీతనం దేశ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ బలాన్ని నిర్ణయిస్తాయి. అయితే, అధికారంలో ఉన్నప్పుడు ఒకలా.. ప్రతిపక్షంలో ఉన్నప్పుడు మరోలా వ్యవహరించడం భారత రాజకీయాల్లో సర్వసాధారణంగా మారడం ఆందోళనకరం. ప్రస్తుతం రాజ్యాంగ సంస్థల స్వతంత్రతపై జరుగుతున్న రాజకీయ చర్చలు ఈ ద్వంద్వ వైఖరిని మరోసారి తెరపైకి తెస్తున్నాయి. ప్రజాస్వామ్య సంస్థల పరిరక్షణ విషయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ గత పాలనా రికార్డును పరిశీలిస్తే, ఆ పార్టీ ప్రస్తుత విమర్శలకు సంబంధించి అనేక ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. అదే సమయంలో, గత పాలనలో జరిగిన తప్పులను ప్రస్తుత ప్రభుత్వాల చర్యలకు సమర్థనగా చూపడం కూడా ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తికి విరుద్ధమే.

సంస్థల స్వతంత్రత.. ప్రజాస్వామ్యానికి ప్రాణాధారం

భారత రాజ్యాంగం శాసన, కార్యనిర్వాహక, న్యాయ వ్యవస్థల మధ్య అధికార సమతుల్యతను నిర్దేశించింది. ఎన్నికల సంఘం, న్యాయవ్యవస్థ, దర్యాప్తు సంస్థలు, మీడియా వంటి వ్యవస్థలు తమ పరిధిలో స్వతంత్రంగా పనిచేసినప్పుడే ప్రజాస్వామ్యం పరిఢవిల్లుతుంది. అధికారంలో ఉన్న పార్టీకి అనుకూలంగా వ్యవహరించడం కాకుండా, రాజ్యాంగం నిర్దేశించిన బాధ్యతలను నిష్పాక్షికంగా నిర్వర్తించడం ఈ సంస్థల ప్రాథమిక విధి.

అయితే, ఈ సంస్థల స్వతంత్రతపై రాజకీయ పార్టీలు చేసే ప్రకటనలను వాటి ఆచరణతో పోల్చి చూడాల్సిన అవసరం ఉంది. ప్రతిపక్షంలో ఉన్నప్పుడు సంస్థల స్వయంప్రతిపత్తిని సమర్థించడం, అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత వాటిపై రాజకీయ నియంత్రణకు ప్రయత్నించడం ప్రజాస్వామ్యానికి మేలు చేయదు. ఈ నేపథ్యంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ గత చరిత్రపై చర్చ జరగడం సముచితమే.

న్యాయవ్యవస్థపై రాజకీయ ప్రభావం

1973లో ఇందిరాగాంధీ నేతృత్వంలోని కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి నియామకంలో సీనియారిటీ సంప్రదాయాన్ని పక్కనపెట్టి జస్టిస్ ఏ.ఎన్. రేను నియమించడం భారత న్యాయవ్యవస్థ చరిత్రలో వివాదాస్పద పరిణామంగా నిలిచింది. అప్పటికి సీనియర్లుగా ఉన్న ముగ్గురు న్యాయమూర్తులను అధిగమించి ఈ నియామకం చేపట్టడం న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రతపై తీవ్ర చర్చకు దారితీసింది.

అలాగే, 1977లో అత్యవసర పరిస్థితి సమయంలో పౌరుల ప్రాథమిక హక్కులకు సంబంధించిన కేసులో ప్రభుత్వ వైఖరిని వ్యతిరేకించిన జస్టిస్ హెచ్.ఆర్. ఖన్నాకు ప్రధాన న్యాయమూర్తి పదవి దక్కకపోవడం మరో కీలక ఉదంతం. ఈ పరిణామాలు న్యాయమూర్తుల నియామకాల్లో ప్రభుత్వ వైఖరి ఎంత కీలకమో, అదే సమయంలో రాజకీయ ప్రభావం ఎంతటి ప్రమాదాన్ని కలిగించగలదో స్పష్టం చేశాయి.

న్యాయవ్యవస్థ ప్రభుత్వానికి అనుకూలంగా వ్యవహరించాలనే ఆలోచన ప్రజాస్వామ్య మూలసూత్రాలకు విరుద్ధం. న్యాయమూర్తుల విధేయత ప్రభుత్వానికి కాదు.. రాజ్యాంగానికి ఉండాలి. ఈ సూత్రాన్ని ఏ రాజకీయ పార్టీ అయినా అధికారంలో ఉన్నప్పుడు, ప్రతిపక్షంలో ఉన్నప్పుడు సమానంగా గౌరవించాలి.

ఎమర్జెన్సీ.. ప్రజాస్వామ్య చరిత్రలో చీకటి అధ్యాయం

1975 నుంచి 1977 వరకు కొనసాగిన అత్యవసర పరిస్థితి భారత ప్రజాస్వామ్య చరిత్రలో అత్యంత వివాదాస్పద ఘట్టం. ఈ కాలంలో పౌర స్వేచ్ఛలపై ఆంక్షలు విధించబడ్డాయి. పత్రికలపై సెన్సార్‌షిప్ అమలైంది. రాజకీయ ప్రత్యర్థులను నిర్బంధించారు. ప్రజాస్వామ్యంలో కీలకమైన భావప్రకటనా స్వేచ్ఛ, ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించే హక్కు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి.

ప్రజాస్వామ్యంలో మీడియా కేవలం వార్తలను అందించే సాధనం మాత్రమే కాదు. ప్రభుత్వ విధానాలను ప్రశ్నించడం, ప్రజల సమస్యలను వెలుగులోకి తీసుకురావడం, అధికార దుర్వినియోగాన్ని అడ్డుకోవడంలోనూ దాని పాత్ర కీలకం. అందుకే పత్రికా స్వేచ్ఛపై ఆంక్షలు విధించడం అనేది ఒక రంగానికి సంబంధించిన సమస్య మాత్రమే కాదు.. ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థకే ఎదురుదెబ్బ.

ఎమర్జెన్సీ కాలం నుంచి రాజకీయ పార్టీలు నేర్చుకోవాల్సిన ప్రధాన పాఠం ఇదే. ప్రజల తీర్పుతో లభించిన అధికారాన్ని అపరిమిత అధికారంగా భావించకూడదు. రాజ్యాంగం విధించిన పరిమితులు, ప్రజాస్వామ్య విలువలు ప్రతి ప్రభుత్వానికీ వర్తిస్తాయి.

రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల రద్దు.. సమాఖ్య వ్యవస్థకు సవాల్

రాజ్యాంగంలోని 356వ అధికరణం రాష్ట్రంలో రాజ్యాంగ యంత్రాంగం విఫలమైన సందర్భాల్లో రాష్ట్రపతి పాలన విధించేందుకు అవకాశం కల్పిస్తుంది. అయితే, ఈ నిబంధనను రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం వినియోగించారనే విమర్శలు భారత రాజకీయ చరిత్రలో పలుమార్లు వినిపించాయి.

1959లో కేరళలో ఎన్నికైన కమ్యూనిస్టు ప్రభుత్వాన్ని తొలగించడం, 1980లో ఇందిరాగాంధీ ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత ప్రతిపక్ష పాలిత రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను రద్దు చేయడం వంటి పరిణామాలు కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలపై తీవ్ర చర్చకు దారితీశాయి.

ప్రజలు ఎన్నుకున్న రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను రాజకీయ విభేదాల కారణంగా తొలగించడం సమాఖ్య స్ఫూర్తికి విరుద్ధం. కేంద్రంలో అధికారంలో ఉన్న పార్టీకి రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలపై రాజకీయ అసంతృప్తి ఉండవచ్చు. కానీ ఆ అసంతృప్తి రాజ్యాంగ నిబంధనలను దుర్వినియోగం చేయడానికి కారణం కాకూడదు.

స్వేచ్ఛాయుతమైన, నిష్పాక్షికమైన ఎన్నికలు ప్రజాస్వామ్యానికి పునాది. ఎన్నికల నిర్వహణలో ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రంగా వ్యవహరించడం అత్యంత కీలకం. ఈ సంస్థపై రాజకీయ ప్రభావం ఉందనే అనుమానం కూడా ప్రజల్లో ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియల పట్ల విశ్వాసాన్ని దెబ్బతీయగలదు.

1989లో రాజీవ్‌గాంధీ ప్రభుత్వం ఎన్నికలకు కొద్ది కాలం ముందు అదనపు ఎన్నికల కమిషనర్‌ పదవులను సృష్టించడం, ఆ తర్వాత వాటిని రద్దు చేయడం వివాదాస్పదమైంది. 1993లో ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌గా టి.ఎన్. శేషన్ ఉన్న సమయంలోనూ ఇలాంటి పరిణామాలు చోటుచేసుకున్నాయి.

తదనంతరం, నవీన్ చావ్లా నియామకానికి సంబంధించిన వివాదం కూడా ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రతపై చర్చకు కారణమైంది. ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ ఎన్. గోపాలస్వామి ఆయనను తొలగించాలని 2009లో సిఫారసు చేసినప్పటికీ, అప్పటి యూపీఏ ప్రభుత్వం ఆ సిఫారసును అంగీకరించలేదు. అనంతరం చావ్లా ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌గా నియమితులయ్యారు.

ఈ ఉదంతాలను ప్రస్తావించడం వెనుక ఉద్దేశం గతంలోని ప్రతి చర్యను ఒకే కోణంలో చూడటం కాదు. ఎన్నికల సంఘం వంటి కీలక రాజ్యాంగ సంస్థల విషయంలో రాజకీయ ప్రయోజనాల కంటే సంస్థాగత స్వతంత్రతకే ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలనే విషయాన్ని గుర్తుచేయడమే.

గత తప్పులు.. వర్తమానానికి సమర్థన కావు

కాంగ్రెస్ పార్టీ గత పాలనలో చోటుచేసుకున్న వివాదాస్పద పరిణామాలను ప్రస్తావిస్తూ ప్రస్తుత ప్రభుత్వాలపై విమర్శలకు సమాధానం కోరవచ్చు. అయితే, అదే సమయంలో ప్రస్తుత ప్రభుత్వాలు రాజ్యాంగ సంస్థల విషయంలో అనుసరిస్తున్న విధానాలను కూడా స్వతంత్రంగా పరిశీలించాలి.

ఒక ప్రభుత్వం గతంలో తప్పు చేసిందని, మరో ప్రభుత్వం ప్రస్తుతం అదే తప్పు చేయడానికి అనుమతి లభించదు. కాంగ్రెస్ పాలనలో సంస్థల స్వతంత్రతకు విఘాతం కలిగిందనే విమర్శలు నిజమైతే, అవి ఆ పార్టీకి ఆత్మపరిశీలనకు కారణం కావాలి. అదేవిధంగా, ప్రస్తుత ప్రభుత్వాలపై వచ్చే ఆరోపణలను కూడా ఆధారాలు, చట్టపరమైన ప్రమాణాలు, రాజ్యాంగ సూత్రాల ఆధారంగా పరిశీలించాలి.

ప్రజాస్వామ్యంలో రాజకీయ విమర్శలకు విశ్వసనీయత రావాలంటే విమర్శించే పార్టీ తన గతాన్ని కూడా సమీక్షించుకోవాలి. గతంలో అధికారంలో ఉన్నప్పుడు అనుసరించిన విధానాలను సమర్థించుకుంటూ, నేడు అదే తరహా చర్యలను ఇతర పార్టీలు చేపడితే తప్పుబట్టడం రాజకీయ ద్వంద్వ వైఖరికి నిదర్శనంగా మారుతుంది.

ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణకు ఆచరణే కొలమానం

రాజకీయ పార్టీలకు అధికారంలోకి రావడం ఎంత ముఖ్యమో, అధికారంలో ఉన్నప్పుడు రాజ్యాంగ విలువలను కాపాడటం అంతకంటే ముఖ్యం. న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రత, ఎన్నికల సంఘం నిష్పాక్షికత, మీడియా స్వేచ్ఛ, దర్యాప్తు సంస్థల జవాబుదారీతనం వంటి అంశాలు ఏ ఒక్క పార్టీకి సంబంధించినవి కావు. ఇవి దేశ ప్రజల హక్కులు, ప్రజాస్వామ్య భవిష్యత్తుకు సంబంధించినవి.

కాంగ్రెస్ పార్టీ తన గత పాలనా రికార్డుపై స్పష్టమైన ఆత్మపరిశీలన చేసుకోవాలి. అదే సమయంలో, ప్రస్తుత ప్రభుత్వం సహా అధికారంలో ఉన్న ప్రతి రాజకీయ పక్షం రాజ్యాంగ సంస్థలను రాజకీయ ప్రయోజనాలకు అతీతంగా పనిచేయనివ్వాలి. సంస్థల స్వతంత్రతపై చర్చను పరస్పర ఆరోపణల స్థాయిలోనే నిలిపివేయకుండా, నియామకాల్లో పారదర్శకత, నిర్ణయాల్లో నిష్పాక్షికత, అధికార వినియోగంలో జవాబుదారీతనం దిశగా తీసుకెళ్లాలి.

ప్రజాస్వామ్యానికి అసలైన పరీక్ష ప్రతిపక్షంలో ఉన్నప్పుడు చేసే ప్రకటనల్లో కాదు.. అధికారంలో ఉన్నప్పుడు అనుసరించే విధానాల్లో ఉంటుంది. రాజ్యాంగ సంస్థలను గౌరవించడం రాజకీయ నినాదం కాకుండా పాలనా సంస్కృతిగా మారినప్పుడే ప్రజాస్వామ్యంపై ప్రజలకు విశ్వాసం పెరుగుతుంది. గత తప్పులను గుర్తించడం, వర్తమాన లోపాలను సరిదిద్దడం, భవిష్యత్తులో వాటి పునరావృతిని నిరోధించడం.. ఇదే ప్రతి రాజకీయ పార్టీ ముందున్న అసలైన బాధ్యత.