Pmmodi:
భారత రాజకీయాల్లో రెండు దశాబ్దాలకుపైగా ఒకే నాయకుడు కేంద్రంగా సాగిన రాజకీయ ప్రస్థానం అరుదు. నరేంద్ర మోదీ ప్రయాణం అలాంటి రాజకీయ అధ్యాయాల్లో ఒకటి. 2001 అక్టోబర్ 7న గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టిన మోదీ.. ఆ తర్వాత రాష్ట్ర రాజకీయాల నుంచి జాతీయ రాజకీయాల కేంద్రానికి చేరుకున్నారు. 2014లో ప్రధానమంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించిన ఆయన.. 2019లో మరోసారి కేంద్రంలో ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. 2024 ఎన్నికల అనంతరం ఎన్డీయే ప్రభుత్వానికి నాయకత్వం వహిస్తూ మూడోసారి ప్రధానమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.
అయితే ఈ సుదీర్ఘ రాజకీయ ప్రస్థానాన్ని నిలబెట్టిన అంశాలేమిటి? వ్యక్తిగత ఇమేజ్నా? పార్టీ సంస్థాగత బలమా? ఎన్నికల వ్యూహాలా? లేక ప్రత్యర్థుల రాజకీయ వైఖరులా? మోదీ రాజకీయ ప్రయాణాన్ని పరిశీలిస్తే.. ఒక్క కారణంతో సమాధానం చెప్పలేని అనేక పొరలు కనిపిస్తాయి.
మలుపు…
2001లో గుజరాత్ రాజకీయ పరిస్థితులు సవాళ్లతో నిండిన సమయంలో మోదీకి ముఖ్యమంత్రి బాధ్యతలు అప్పగించారు. అదే ఏడాది భూకంపం, అంతకుముందు వచ్చిన తుపాన్లు, వరుస కరువులు, రాజకీయ అస్థిరత వంటి పరిస్థితులు రాష్ట్రాన్ని ప్రభావితం చేశాయి. అప్పటివరకు పార్టీ సంస్థాగత వ్యవహారాల్లో పనిచేసిన మోదీకి.. ప్రభుత్వ నిర్వహణ కొత్త బాధ్యత. అయితే గుజరాత్ సీఎంగా ఆయనకు లభించిన రాజకీయ వేదికే తర్వాత జాతీయ స్థాయిలో ఆయన ఎదుగుదలకు కీలక మలుపుగా మారింది.
2001 నుంచి 2014 వరకు గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న కాలంలో అభివృద్ధి, పరిపాలన, పెట్టుబడులు, మౌలిక వసతులు వంటి అంశాలను తన రాజకీయ ప్రచారంలో ప్రధానంగా ముందుకు తీసుకెళ్లారు. అదే సమయంలో 2002 గుజరాత్ అల్లర్ల తర్వాత ఆయన పాలన తీవ్ర రాజకీయ వివాదాలకు కూడా కేంద్రంగా నిలిచింది. ఈ రెండు కోణాలు ఆయన రాజకీయ ప్రస్థానాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో ముఖ్యమైనవే.
పార్టీపై పట్టు.. నాయకత్వ కేంద్రీకరణ
మోదీ రాజకీయ శైలిలో ఎక్కువగా చర్చకు వచ్చిన అంశాల్లో కీలకమైంది పార్టీ సంస్థపై పట్టు సాధించడం. గుజరాత్లో ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న సమయంలోనూ, 2014 తర్వాత ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న సమయంలోనూ నిర్ణయాత్మక నాయకత్వ శైలిని ఆయన ప్రదర్శించారు. 2014 ఎన్నికల ప్రచారంలోనూ బీజేపీ ప్రచారం గణనీయంగా మోదీ వ్యక్తిత్వం చుట్టూ కేంద్రీకృతమైంది.ఇక్కడే మోదీ రాజకీయ బ్రాండ్ అనే అంశం తెరపైకి వస్తుంది.ఒక నాయకుడిని పార్టీకి ప్రతినిధిగా చూపడం నుంచి.. పార్టీని నాయకుడి వ్యక్తిగత రాజకీయ బ్రాండ్తో అనుసంధానం చేయడం వరకు జరిగిన పరిణామం 2014 తర్వాత మరింత స్పష్టంగా కనిపించింది.
ఎన్నికలే కాదు.. కమ్యూనికేషన్ కూడా
మోదీ రాజకీయ ప్రయాణంలో మరో కీలక అంశం కమ్యూనికేషన్.భారీ బహిరంగ సభలు, ప్రత్యక్ష ప్రసంగాలు, టెలివిజన్ కార్యక్రమాలు, సోషల్ మీడియా, డిజిటల్ కమ్యూనికేషన్.. ఇలా సంప్రదాయ మరియు ఆధునిక ప్రచార పద్ధతులను సమాంతరంగా ఉపయోగించడం ఆయన రాజకీయ శైలిలో భాగమైంది. 2014 ఎన్నికల సమయంలో మోదీ వ్యక్తిగత ప్రజాదరణ బీజేపీ ప్రజాదరణ కంటే ఎక్కువగా నమోదైనట్లు CSDS-Lokniti సర్వేను ఉటంకిస్తూ కార్నెగీ విశ్లేషణ పేర్కొంది. దీంతో ఎన్నికల ప్రచారంలో పార్టీ గుర్తింపు కంటే నాయకుడి వ్యక్తిగత ఇమేజ్ కూడా ఓటర్ల నిర్ణయాలను ప్రభావితం చేసే అంశంగా మారింది.
విమర్శలు రాజకీయ చర్చలో భాగమేనా?
ఇదే మోదీ రాజకీయ ప్రస్థానంపై జరిగే చర్చలో మరో ఆసక్తికరమైన కోణం. ప్రత్యర్థులు మోదీని విమర్శించిన ప్రతిసారీ.. ఆ విమర్శలకు సమాధానం చెప్పే రాజకీయ ప్రక్రియలో మోదీ పేరు, విధానాలు, నిర్ణయాలే చర్చకు వస్తాయి. ఈ విధంగా ప్రత్యర్థి విమర్శ కూడా రాజకీయ సంభాషణను మోదీ చుట్టూ తిప్పే అవకాశం ఉందన్నది కొందరు రాజకీయ విశ్లేషకుల అభిప్రాయం. ఈ సందర్భంలోనే తరచూ “మోదీ విజయ రహస్యం.. రాహుల్గాంధీనా?” అనే మాట ప్రస్తావనకు వస్తుంది. అయితే ఇది ఒక రాజకీయ విశ్లేషణలోని వ్యాఖ్యగా మాత్రమే చూడాలి. దాన్ని మోదీ రాజకీయ విజయానికి నిర్ధారిత కారణంగా పరిగణించడానికి ఆధారాలు లేవు.
25 ఏళ్ల ప్రయాణం చెప్పే కథ…
మోదీ రాజకీయ ప్రస్థానాన్ని ఒక్క కోణంలో చూడటం కష్టం.ఒకవైపు పార్టీ సంస్థాగత అనుభవం.. మరోవైపు గుజరాత్లో దీర్ఘకాల పాలన.. ఆ తర్వాత జాతీయ స్థాయిలో నాయకత్వం.. భారీ ఎన్నికల ప్రచారాలు.. వ్యక్తిగత రాజకీయ బ్రాండ్.. సోషల్ మీడియా వినియోగం.. ప్రభుత్వ పథకాల ప్రచారం.. ఇవన్నీ కలిసి ఆయన రాజకీయ ప్రయాణాన్ని నిర్మించిన అంశాలుగా కనిపిస్తాయి.అదే సమయంలో ఆయన పాలనపై విమర్శలు, విధానాలపై రాజకీయ విభేదాలు, ప్రతిపక్షాల ఆరోపణలు కూడా ఈ ప్రయాణంలో భాగమే.
అందుకే..
“మోదీ విజయ రహస్యం ఏమిటి?”
అనే ప్రశ్నకు ఒకే ఒక్క సమాధానం చెప్పడం కంటే..
పార్టీ సంస్థాగత బలం + వ్యక్తిగత రాజకీయ బ్రాండ్ + కమ్యూనికేషన్ + ఎన్నికల వ్యూహం + దీర్ఘకాలిక రాజకీయ అనుభవం
ఇవన్నీ కలిసి ఆయన రాజకీయ ప్రస్థానాన్ని ఎలా ప్రభావితం చేశాయన్నదే అసలు చర్చ.
2001లో గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రిగా మొదలైన ప్రయాణం.. 2025లో ప్రభుత్వ అధినేతగా 25వ సంవత్సరంలోకి ప్రవేశించే స్థాయికి చేరింది.
ఇక ఈ ప్రయాణంలో మరో ఆసక్తికరమైన అంశం మాత్రం అలాగే మిగిలింది..
మోదీ రాజకీయ కథలో ప్రత్యర్థుల పాత్ర ఎంత?
మరి మోదీ రాజకీయ విజయాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో రాహుల్గాంధీతో ఆయన పోటీకి ఎంత ప్రాధాన్యం ఉంది?భారత రాజకీయాల్లో ఈ ఇద్దరి పోటీ కొనసాగుతున్నంతకాలం.. ఈ ప్రశ్నలకు కూడా కొత్త అర్థాలు వస్తూనే ఉంటాయి.
