National:

ఎన్నికల సంస్కరణల కోసం సమష్టి పోరాటం అవసరం.. రాజ్యాంగ సంస్థల స్వతంత్రతే ప్రజాస్వామ్యానికి రక్షాకవచం

న్యూస్‌మినిట్24 | పవన్ (సీనియర్ జర్నలిస్ట్)

భారత ప్రజాస్వామ్యం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థగా గుర్తింపు పొందింది. కోట్లాది మంది ఓటర్లు తమ భవిష్యత్తును నిర్ణయించుకునే ఎన్నికలు ఈ వ్యవస్థకు ప్రాణాధారం. ప్రజలు స్వేచ్ఛగా తమ ఓటు హక్కును వినియోగించుకోవడం, రాజకీయ పార్టీలు సమాన అవకాశాలతో ప్రజల్లోకి వెళ్లడం, ఎన్నికల ప్రక్రియ నిష్పక్షపాతంగా సాగడం ప్రజాస్వామ్యానికి అత్యంత కీలకం. అయితే ఎన్నికల నిర్వహణ, ఓటర్ల జాబితాల సవరణ, ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రత వంటి అంశాలపై వివాదాలు తలెత్తుతున్న నేపథ్యంలో భారత ప్రజాస్వామ్య భవిష్యత్తుపై చర్చ జరగాల్సిన అవసరం ఏర్పడింది.

ప్రజాస్వామ్యం అంటే కేవలం నిర్ణీత కాలానికి ఎన్నికలు నిర్వహించడం మాత్రమే కాదు. ఎన్నికల్లో పోటీ చేసే ప్రతి రాజకీయ పార్టీకి సమాన అవకాశాలు ఉండాలి. ఓటరుకు ఎలాంటి ఒత్తిళ్లు, ప్రలోభాలు లేకుండా తన అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తపరిచే స్వేచ్ఛ ఉండాలి. ఎన్నికలను నిర్వహించే రాజ్యాంగ సంస్థపై ప్రజలకు సంపూర్ణ విశ్వాసం ఉండాలి. ఈ మూడు అంశాల్లో ఏ ఒక్కటి బలహీనపడినా ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ పునాదులే ప్రశ్నార్థకమవుతాయి.

ఎన్నికల సంఘం విశ్వసనీయతే కీలకం

భారత ఎన్నికల సంఘం దేశంలో ఎన్నికల నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టే అత్యంత కీలకమైన రాజ్యాంగ సంస్థ. ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్, ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్లు తమ బాధ్యతలను స్వతంత్రంగా, నిష్పక్షపాతంగా నిర్వహించాల్సి ఉంటుంది. అధికారంలో ఉన్న పార్టీతో సంబంధం లేకుండా, ప్రతిపక్షాల ఆరోపణలతో సంబంధం లేకుండా, ఎన్నికల సంఘం నిర్ణయాలు పారదర్శకంగా ఉండాలి.

ప్రస్తుత ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేశ్ కుమార్ వ్యవహారశైలిపై ప్రతిపక్షాలు, పౌర సమాజంలోని కొన్ని వర్గాలు అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. ఎన్నికల సంఘం పనితీరును ప్రశ్నిస్తూ నిరసనలు చేపడుతున్నాయి. అయితే ఈ ఆరోపణలను నిర్ధారిత వాస్తవాలుగా పరిగణించకుండా, సంబంధిత అంశాలను ఆధారాలతో పరిశీలించడం అవసరం. అదే సమయంలో ఎన్నికల సంఘం కూడా ప్రజల్లో వ్యక్తమవుతున్న సందేహాలకు పారదర్శకమైన వివరణలతో సమాధానమివ్వాలి.

ఒక ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో ఎన్నికల సంఘంపై విమర్శలు రావడం మాత్రమే సమస్య కాదు. ఆ విమర్శలకు సమర్థవంతమైన సమాధానాలు లభించకపోవడం, సంస్థపై విశ్వాసం దెబ్బతినడం అసలు సమస్య. ఎన్నికల సంఘం నిర్ణయాలు న్యాయబద్ధంగా ఉన్నాయని ప్రజలకు నమ్మకం కలిగించడం దాని బాధ్యత.

ఓటు హక్కు రక్షణకు ప్రాధాన్యం

ఓటర్ల జాబితాల సవరణ ప్రజాస్వామ్య ఎన్నికల్లో కీలకమైన ప్రక్రియ. అర్హులైన ప్రతి పౌరుడికి ఓటు హక్కు కల్పించడంతో పాటు, మరణించినవారి పేర్లు, నకిలీ నమోదులు, అర్హతలేని పేర్లను తొలగించడం కూడా అవసరమే. అయితే ఈ ప్రక్రియలో అర్హులైన ఓటర్లు అనుకోకుండా తమ హక్కును కోల్పోకుండా చూడటం అంతకంటే ముఖ్యమైన బాధ్యత.

ప్రత్యేక సమగ్ర ఓటర్ల జాబితా సవరణ (ఎస్‌ఐఆర్‌) ప్రక్రియపై వివిధ వర్గాలు వ్యక్తం చేస్తున్న అభ్యంతరాలు ఈ నేపథ్యంలో ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి. ఓటర్ల జాబితాల ప్రక్షాళన పేరుతో అర్హులైన పౌరుల పేర్లు తొలగిపోకుండా ఉండేందుకు తగిన రక్షణ చర్యలు తీసుకోవాలి. పేర్లు తొలగించడానికి స్పష్టమైన ప్రమాణాలు ఉండాలి. అభ్యంతరాలు తెలిపేందుకు తగిన అవకాశం కల్పించాలి. తప్పులు జరిగినప్పుడు వాటిని సరిదిద్దుకునే విధానం సులభంగా ఉండాలి.

ఎందుకంటే ఓటు హక్కు కేవలం ఒక గుర్తింపు పత్రంలోని నమోదు కాదు. అది పౌరుడి రాజకీయ స్వరానికి ప్రతీక. ఆ స్వరం ఎన్నికల ప్రక్రియలో వినిపించకుండా పోతే ప్రజాస్వామ్య ప్రాతినిధ్యం దెబ్బతింటుంది.

ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామకంపై సమీక్ష అవసరమా?

ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రతను కాపాడటంలో కమిషనర్ల నియామక విధానం కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. నియామక ప్రక్రియపై రాజకీయ పక్షపాతం ఉందనే అనుమానాలు తలెత్తకుండా పారదర్శకమైన వ్యవస్థ ఉండాలి. ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామకం, వారి బాధ్యతలు, జవాబుదారీతనం, స్వతంత్ర నిర్ణయాధికారంపై నిరంతరం చర్చ జరగాలి.

2023లో తీసుకొచ్చిన ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్, ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామకానికి సంబంధించిన చట్టంపై కూడా రాజకీయంగా భిన్నాభిప్రాయాలు వ్యక్తమయ్యాయి. నియామక వ్యవస్థపై ప్రజలకు విశ్వాసం కలిగించేందుకు విస్తృత సంప్రదింపులు, స్పష్టమైన ప్రమాణాలు, సంస్థాగత స్వతంత్రతకు భరోసా ఇచ్చే చర్యలు అవసరమనే అభిప్రాయాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.

ఎన్నికల సంఘం అధికారంలో ఉన్నవారికి అనుకూలంగా వ్యవహరిస్తోందనే భావన ఏర్పడినా, ప్రతిపక్షాల ఆరోపణలకు స్పందించడం లేదనే అభిప్రాయం వచ్చినా, ఆ సంస్థ ప్రతిష్ఠకు నష్టం కలుగుతుంది. అందువల్ల నియామక విధానంపై సమీక్ష, చట్టపరమైన సంస్కరణలపై చర్చ ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణలో భాగంగా చూడాలి.

నిరసనలు ప్రజాస్వామ్యానికి శత్రువులు కావు

ప్రజాస్వామ్యంలో నిరసనలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ప్రభుత్వ నిర్ణయాలను ప్రశ్నించడం, రాజ్యాంగ సంస్థల పనితీరుపై అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేయడం, విధాన మార్పులను కోరడం పౌరులకు ఉన్న ప్రజాస్వామ్య హక్కుల్లో భాగం. అయితే నిరసనలు శాంతియుతంగా, రాజ్యాంగబద్ధంగా సాగాలి. అదే సమయంలో నిరసనకారుల హక్కులను కాపాడటం, చట్టబద్ధమైన ఆందోళనలను గౌరవించడం ప్రభుత్వాల బాధ్యత.

ఢిల్లీతో పాటు ఇతర ప్రాంతాల్లో ఎన్నికల సంఘం పనితీరును ప్రశ్నిస్తూ సాగుతున్న నిరసనలు ఎన్నికల విశ్వసనీయతపై జరుగుతున్న విస్తృత చర్చకు ప్రతిబింబంగా నిలుస్తున్నాయి. ఈ నిరసనల్లో వ్యక్తమవుతున్న డిమాండ్లను రాజకీయ పోరాటంగా మాత్రమే పరిమితం చేయకుండా, వాటి వెనుక ఉన్న సంస్థాగత ప్రశ్నలను పరిశీలించాలి.

అదే సమయంలో నిరసనల ఉద్దేశం ఎన్నికల వ్యవస్థను బలహీనపరచడం కాకుండా, దాన్ని మరింత పారదర్శకంగా, విశ్వసనీయంగా మార్చడం కావాలి. విమర్శలు, చర్చలు, న్యాయపరమైన పరిష్కారాలు, ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమాలు రాజ్యాంగ వ్యవస్థను బలోపేతం చేసే దిశగా సాగాలి.

రాజకీయ పార్టీలకు సమన్వయం అవసరం

ఎన్నికల సంస్కరణల కోసం పోరాడే రాజకీయ పార్టీలు, యువజన సంఘాలు, పౌర సమాజ సంస్థలు, ప్రజాస్వామ్య హక్కుల కోసం పనిచేసే వర్గాల మధ్య సమన్వయం అవసరమనే అభిప్రాయం ప్రస్తుత చర్చల్లో ప్రాధాన్యం పొందుతోంది.

అయితే సమన్వయం అంటే ప్రతి సంస్థ ఒకే రాజకీయ వేదికలో పనిచేయాలని కాదు. ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో విభిన్న అభిప్రాయాలకు స్థానం ఉంటుంది. కానీ స్వేచ్ఛాయుత ఎన్నికలు, ఓటు హక్కు పరిరక్షణ, ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రత వంటి ఉమ్మడి లక్ష్యాల విషయంలో కనీస అవగాహన అవసరం.

యువతను ఈ చర్చలో భాగస్వాములను చేయడం మరింత ముఖ్యం. రాజకీయాలపై నిరాసక్తత పెరగకుండా, ఎన్నికల ప్రక్రియపై అవగాహన పెంచుతూ, రాజ్యాంగ విలువల పట్ల బాధ్యతను పెంపొందించాలి. ఎన్నికల సంస్కరణలు కేవలం రాజకీయ నాయకుల అంశం కాదు. ప్రతి ఓటరికి సంబంధించిన ప్రజా సమస్య.

ప్రజాస్వామ్యానికి పరిష్కారం.. సంస్కరణలే

ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో సమస్యలు తలెత్తినప్పుడు వాటికి పరిష్కారం రాజ్యాంగ సంస్థలను బలహీనపరచడం కాదు. వాటిని మరింత స్వతంత్రంగా, జవాబుదారీతనంతో పనిచేసేలా చేయడం. ఎన్నికల నిర్వహణపై అనుమానాలు తలెత్తితే పారదర్శకత పెంచాలి. ఓటర్ల జాబితాలపై వివాదాలు వస్తే సులభమైన పరిష్కార వ్యవస్థను అందుబాటులోకి తేవాలి. నియామక విధానంపై ప్రశ్నలు వస్తే ప్రజల విశ్వాసాన్ని పెంచే సంస్కరణలను పరిశీలించాలి.

ఎన్నికల సంఘం, ప్రభుత్వం, రాజకీయ పార్టీలు, న్యాయవ్యవస్థ, పౌర సమాజం తమ తమ పరిధుల్లో బాధ్యతాయుతంగా వ్యవహరించినప్పుడే ప్రజాస్వామ్యంపై ప్రజల విశ్వాసం బలపడుతుంది.

ప్రజాస్వామ్యాన్ని కాపాడటం అంటే ఒక రాజకీయ పార్టీని అధికారంలోకి తీసుకురావడం లేదా మరో పార్టీని అధికారానికి దూరం చేయడం మాత్రమే కాదు. ప్రజలు ఎవరిని ఎన్నుకోవాలనుకుంటే వారిని స్వేచ్ఛగా ఎన్నుకునే వాతావరణాన్ని కాపాడటమే అసలు లక్ష్యం.

ఎన్నికలు ప్రజాస్వామ్యానికి పండుగ కావాలంటే, ప్రతి ఓటరు తన ఓటుకు విలువ ఉందని నమ్మాలి. ఎన్నికల సంఘం నిష్పక్షపాతంగా వ్యవహరిస్తోందనే విశ్వాసం ఉండాలి. అధికార పక్షమైనా, ప్రతిపక్షమైనా ఎన్నికల నియమాలకు సమానంగా లోబడి ఉండాలి.

అర్హులైన ఓటర్ల హక్కులకు భంగం కలగకూడదు.ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణ అనేది ఒక్కరోజు నిరసనతో ముగిసే కార్యక్రమం కాదు. నిరంతర పర్యవేక్షణ, చట్టపరమైన సంస్కరణలు, ప్రజల్లో అవగాహన, రాజ్యాంగ విలువల పట్ల నిబద్ధతతోనే అది సాధ్యమవుతుంది.ఎన్నికల్లో గెలుపోటములు రాజకీయ పార్టీలకు సంబంధించినవి. కానీ ఎన్నికల విశ్వసనీయత మాత్రం దేశ ప్రజాస్వామ్యానికి సంబంధించినది. ఆ విశ్వసనీయతను కాపాడటం ప్రతి పౌరుడి ఉమ్మడి బాధ్యత.