Diwalistory:
Anrwriting ✍🏽
*రాముడి అయోధ్యాగమనం నుంచి నరకాసుర సంహారం వరకు.. మహావీరుడి నిర్వాణం నుంచి బందీ ఛోర్ దివస్ వరకు.. భిన్న సంప్రదాయాలు, విశిష్ట ఆధ్యాత్మిక సందేశాల సమాహారం దీపావళి.*
భారతీయ సంస్కృతిలో పండుగలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ప్రతి పండుగ వెనుక ఒక చారిత్రక నేపథ్యం, ఒక ఆధ్యాత్మిక పరమార్థం, ఒక సామాజిక సందేశం అంతర్లీనంగా ఉంటాయి. అలాంటి విశిష్టమైన పర్వదినాల్లో దీపావళి అగ్రస్థానంలో నిలుస్తుంది. చీకటిని చీల్చుకుంటూ వెలుగులు విరజిమ్మే దీపాలు, ఇంటింటా లక్ష్మీపూజలు, రంగవల్లులు, మిఠాయిలు, బాణసంచా సందడి.. ఇవన్నీ ఈ పండుగకు ప్రత్యేక ఆకర్షణలు. అయితే దీపావళి కేవలం ఆనందోత్సాహాల వేడుక మాత్రమే కాదు. భారతీయ ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక, చారిత్రక వైవిధ్యానికి అద్దం పట్టే మహాపర్వం.
దీపాల వరుసే దీపావళి…
సంస్కృతంలోని ‘దీప’, ‘ఆవళి’ అనే రెండు పదాల కలయికే దీపావళి. దీపాల వరుస అని దీనికి అర్థం. అమావాస్య చీకట్లను దీపాల వెలుగులతో పారద్రోలుతూ జరుపుకునే ఈ పండుగకు దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో భిన్నమైన సంప్రదాయాలు ఉన్నాయి. ఒకే పండుగను ఒక్కో ప్రాంతం ఒక్కో పురాణగాథతో, ఒక్కో ఆచారంతో అనుసంధానించుకోవడం భారతీయ సంస్కృతిలోని విశిష్టత.
రాముడి రాకకు స్వాగత దీపాలు
ఉత్తర భారతదేశంలో దీపావళి అనగానే శ్రీరాముడి అయోధ్యాగమనం గుర్తుకొస్తుంది. రావణాసురుడిని సంహరించి, పద్నాలుగేళ్ల వనవాసాన్ని ముగించుకుని సీతాదేవి, లక్ష్మణుడితో కలిసి శ్రీరాముడు అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చిన సందర్భంగా ప్రజలు నగరమంతా దీపాలు వెలిగించి స్వాగతం పలికారన్నది సంప్రదాయ కథనం. ఆ ఆనందానికి ప్రతీకగా దీపావళి వేడుకలు ప్రారంభమయ్యాయని విశ్వసిస్తారు. నేటికీ ఉత్తర భారతదేశంలో ఈ పర్వదినాన్ని అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. అయోధ్యలో జరిగే దీపోత్సవం దేశవ్యాప్తంగా ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తోంది.
నరకాసుర వధ.. చెడుపై మంచి విజయం
దక్షిణ భారతదేశంలో దీపావళికి నరకాసుర వధతో విడదీయరాని అనుబంధం ఉంది. పురాణాల ప్రకారం ప్రజలను, దేవతలను తీవ్రంగా వేధించిన నరకాసురుడిని శ్రీకృష్ణుడు, సత్యభామ సంహరించారు. దుష్టశక్తులపై ధర్మం సాధించిన విజయానికి గుర్తుగా నరక చతుర్దశిని జరుపుకుంటారు. ఈ నేపథ్యంలో తెల్లవారుజామున నిద్రలేచి నూనెతో అభ్యంగన స్నానం చేయడం, కొత్త వస్త్రాలు ధరించడం, పూజలు నిర్వహించడం దక్షిణాది సంప్రదాయంలో భాగమయ్యాయి. చెడును విడనాడి మంచిని ఆచరించాలన్న సందేశం ఈ పురాణగాథలో అంతర్లీనంగా కనిపిస్తుంది.
బెంగాల్‌లో కాళీమాత ఆరాధన
పశ్చిమ బెంగాల్‌లో దీపావళి వేడుకలకు మరో ప్రత్యేకత ఉంది. అక్కడ అమావాస్య రాత్రి కాళీమాతను విశేషంగా ఆరాధిస్తారు. కాళీపూజ పేరుతో ఆలయాలు, మండపాలు ప్రత్యేక అలంకరణలతో కళకళలాడుతాయి. భక్తులు అమ్మవారికి పూజలు నిర్వహించి తమ కుటుంబాల శ్రేయస్సును ఆకాంక్షిస్తారు. దేశమంతటా ఒకే పర్వదినం జరుపుకున్నప్పటికీ ఆరాధనా విధానాల్లో కనిపించే ఈ వైవిధ్యం భారతీయ ధార్మిక సంప్రదాయాల గొప్పదనాన్ని చాటుతుంది.
జైనులకు మహావీరుడి నిర్వాణం దినం
దీపావళికి హిందూ సంప్రదాయాలతోపాటు జైన మతంలోనూ అత్యంత పవిత్రమైన స్థానం ఉంది. జైనమత 24వ తీర్థంకరుడు వర్ధమాన మహావీరుడు బిహార్‌లోని పావాపురిలో దీపావళి రోజునే నిర్వాణం పొందారని జైన సంప్రదాయం విశ్వసిస్తుంది. ఆయన బోధించిన అహింస, సత్యం, అపరిగ్రహం వంటి విలువలు మానవాళికి మార్గదర్శకంగా నిలిచాయి. మహావీరుడి ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానానికి ప్రతీకగా జైనులు దీపాలు వెలిగించి ఈ పర్వదినాన్ని జరుపుకుంటారు. వారికి దీపావళి అంటే భౌతిక వెలుగులకంటే జ్ఞానజ్యోతికి ఇచ్చే ప్రాధాన్యం ఎక్కువ.
సిక్కులకు స్వేచ్ఛా స్ఫూర్తి
సిక్కు సంప్రదాయంలో దీపావళి రోజుకు ‘బందీ ఛోర్ దివస్’గా ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది. సిక్కుల ఆరవ గురువు గురు హర్‌గోబింద్ సింగ్ మొఘల్ చక్రవర్తి జహంగీర్ నిర్బంధం నుంచి విడుదలైన సందర్భాన్ని ఈ రోజు గుర్తుచేసుకుంటారు. ఆయనతోపాటు 52 మంది రాజులు కూడా గ్వాలియర్ కోట నిర్బంధం నుంచి విముక్తి పొందారని సిక్కు సంప్రదాయంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న కథనం. అందుకే ఈ పర్వదినం వారికి స్వేచ్ఛ, ధర్మం, మానవీయ విలువలకు ప్రతీకగా నిలిచింది. అమృత్‌సర్‌లోని స్వర్ణ దేవాలయం దీపాలంకరణతో ప్రత్యేక శోభను సంతరించుకుంటుంది.
శతాబ్దాల చరిత్రకు సాక్ష్యం
దీపావళి సంప్రదాయానికి శతాబ్దాల చరిత్ర ఉంది. మధ్యయుగ భారతదేశాన్ని సందర్శించిన అల్బెరూనీ తన రచనల్లో దీపాల పండుగ ప్రస్తావన చేసినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. 12వ శతాబ్దానికి చెందిన కొన్ని కన్నడ శాసనాల్లోనూ దీపావళి ప్రస్తావనలు కనిపిస్తాయి. మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్ కాలానికి చెందిన ‘ఐన్-ఇ-అక్బరీ’ గ్రంథంలోనూ ఈ పండుగకు సంబంధించిన వివరాలు ఉన్నాయి. వివిధ కాలాల్లో, వివిధ ప్రాంతాల్లో ఈ పండుగకు లభించిన ఆదరణ భారతీయ సమాజంలో దాని ప్రాధాన్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.
ఆధ్యాత్మికతకు.. సామాజిక ఐక్యతకు వారధి
దీపావళి పండుగకు ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యంతోపాటు సామాజిక, ఆర్థిక కోణాలు కూడా ఉన్నాయి. లక్ష్మీదేవిని సంపద, సౌభాగ్యాలకు ప్రతీకగా భావించి ఇళ్లలో, వ్యాపార సంస్థల్లో ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. వ్యాపార వర్గాలు కొత్త లెక్కల పుస్తకాలను ప్రారంభించి, రాబోయే రోజులు సిరిసంపదలతో వర్ధిల్లాలని ఆకాంక్షిస్తాయి. కుటుంబ సభ్యులు, బంధుమిత్రులు ఒకచోట చేరి మిఠాయిలు పంచుకోవడం, పరస్పరం శుభాకాంక్షలు తెలియజేసుకోవడం సామాజిక బంధాలను మరింత బలోపేతం చేస్తాయి.
వెలిగించాల్సింది మనసుల్లోనూ జ్ఞానజ్యోతే!
శ్రీరాముడి అయోధ్యాగమనం ధర్మానికి పట్టాభిషేకమైతే, నరకాసుర వధ దుష్టశక్తులపై మంచి సాధించిన విజయానికి ప్రతీక. మహావీరుడి నిర్వాణం ఆత్మజ్ఞానానికి మార్గదర్శకమైతే, గురు హర్‌గోబింద్ సింగ్ చరిత్ర స్వేచ్ఛా స్ఫూర్తికి నిదర్శనం. కథలు వేరు.. సంప్రదాయాలు వేరు.. ఆరాధనా విధానాలు వేరు.. కానీ అంతిమంగా అందించే సందేశం ఒక్కటే. అజ్ఞానమనే చీకటిని తొలగించి జ్ఞానమనే వెలుగును నింపుకోవాలి. ద్వేషాన్ని విడిచి ప్రేమను పంచాలి. అసత్యాన్ని వీడి సత్యమార్గంలో నడవాలి.
పర్యావరణ పరిరక్షణను దృష్టిలో ఉంచుకుని శబ్ద, వాయు కాలుష్యాన్ని తగ్గించే బాధ్యతాయుతమైన వేడుకలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం కూడా నేటి కాలంలో అవసరం. పండుగ ఆనందం ప్రకృతికి, ఇతరులకు ఇబ్బందిగా మారకూడదు.
నిజానికి దీపావళి అంటే ఇళ్లను దీపాలతో అలంకరించుకోవడమే కాదు.. మనసులను మానవీయ విలువలతో వెలిగించుకోవడం. మతాలు, భాషలు, ప్రాంతాలు వేరైనా వెలుగును ఆహ్వానించే భావన ఒక్కటేనని చాటిచెప్పే పండుగ ఇది. అందుకే దీపావళి భారతీయ భిన్నత్వంలో ఏకత్వానికి ప్రతీకగా, తరతరాలకు స్ఫూర్తినిచ్చే ఆధ్యాత్మిక మహోత్సవంగా నిలిచిపోతోంది.
